Nếu phải chọn một trải nghiệm định nghĩa trọn vẹn tâm hồn Phần Lan, đó chắc chắn là sauna. Ở đất nước chỉ khoảng 5,5 triệu dân này, người ta ước tính có hơn 3 triệu phòng sauna — nghĩa là gần như nhà nào cũng có, từ căn hộ nhỏ ở Helsinki đến cabin gỗ bên hồ ở vùng quê. Sauna không phải dịch vụ spa xa xỉ; nó là nơi người Phần Lan sinh ra thói quen thư giãn, trò chuyện, thậm chí bàn chuyện làm ăn. Với du khách Việt, một buổi sauna đúng điệu sẽ cho bạn hiểu về Phần Lan nhiều hơn bất kỳ bảo tàng nào.
Người Phần Lan có câu: hãy cư xử trong sauna như khi ở trong nhà thờ — đó là nơi thiêng liêng của sự bình yên.
Sauna trong đời sống Phần Lan
Văn hóa tắm hơi Phần Lan đã được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể, và điều đó phản ánh đúng vị trí của sauna trong đời sống: trẻ em được làm quen với sauna từ nhỏ, các gia đình có nghi thức sauna tối thứ Bảy, và nhiều công ty thậm chí có sauna riêng để tiếp khách. Trái tim của mọi phòng sauna là kiuas — lò đá nóng — và làn hơi nước bốc lên khi bạn dội nước vào đá, được gọi trìu mến là löyly. Nhiệt độ phổ biến dao động khoảng 70–90 độ C, nghe đáng sợ nhưng cơ thể thích nghi nhanh hơn bạn tưởng.
Nghi thức cơ bản cho người lần đầu
Đừng lo lắng quá về phép tắc — người Phần Lan rất dễ tính với du khách — nhưng nắm vài nguyên tắc sau sẽ giúp bạn tự tin hơn:
- Tắm tráng trước khi vào: luôn tắm sạch bằng vòi sen trước khi bước vào phòng xông.
- Ngồi trên khăn: vì lý do vệ sinh, hãy trải khăn nhỏ lót chỗ ngồi trên băng ghế gỗ.
- Hỏi trước khi dội nước: thêm löyly làm hơi nóng tăng vọt, lịch sự là hỏi những người xung quanh trước.
- Không ồn ào: trò chuyện nhẹ nhàng được hoan nghênh, nhưng sauna không phải chỗ nói cười lớn tiếng.
- Ra vào tự do: thấy quá nóng cứ ra ngoài nghỉ, uống nước, rồi quay lại — một buổi sauna thường gồm nhiều lượt ngắn.
Về trang phục: trong sauna riêng theo giới, người bản địa thường không mặc gì; ở các sauna công cộng hỗn hợp, đồ bơi là bắt buộc. Cứ quan sát và làm theo số đông là an toàn nhất.
Những sauna công cộng đáng thử nhất
Nếu chỉ ghé Phần Lan vài ngày, hãy dành một buổi cho sauna công cộng. Tại Helsinki, Löyly là tổ hợp sauna kiến trúc gỗ tuyệt đẹp bên bờ biển Baltic, nơi bạn có thể xông hơi rồi nhảy thẳng xuống biển, kể cả giữa mùa đông. Cũng ở thủ đô, Kotiharju là sauna đốt củi lâu đời mang không khí bình dân đúng chất địa phương. Còn tại Tampere — thành phố tự nhận là thủ đô sauna của thế giới — Rajaportti, sauna công cộng cổ nhất Phần Lan hoạt động từ đầu thế kỷ 20, là điểm hành hương của mọi tín đồ tắm hơi. Giá vé tham khảo cho sauna công cộng thường từ khoảng 10 đến 25 euro mỗi lượt.
Thử thách tắm băng mùa đông
Trải nghiệm đỉnh cao là avanto — ngâm mình vào hố băng đục trên mặt hồ đóng băng ngay sau khi xông nóng. Cảm giác vài giây đầu như ngàn mũi kim châm, nhưng sau đó là làn sóng sảng khoái và ấm áp kỳ lạ mà ai thử một lần cũng khó quên. Hãy xuống nước từ từ theo cầu thang, ngâm tối đa khoảng 10–30 giây ở lần đầu, và luôn có người bên cạnh. Người có bệnh tim mạch hoặc huyết áp nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi thử.
Lưu ý nhỏ cho du khách Việt
Uống đủ nước trước và sau mỗi lượt xông, tránh dùng rượu bia trong sauna, và đừng mang điện thoại vào phòng xông — vừa hại máy vừa bị xem là kém duyên. Hãy để cơ thể và tâm trí thật sự nghỉ ngơi, đúng tinh thần Phần Lan.


