Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – EU (EVFTA) có hiệu lực từ tháng 8 năm 2020 đã mở ra một chương mới cho quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và các nước thành viên Liên minh châu Âu, trong đó có Phần Lan. Là một quốc gia Bắc Âu có nền công nghiệp công nghệ cao và nhu cầu nhập khẩu đa dạng, Phần Lan trở thành thị trường tiềm năng cho doanh nghiệp Việt. Bài viết này phân tích những cơ hội xuất nhập khẩu giữa hai nước dưới tác động của EVFTA cùng các lưu ý quan trọng.
EVFTA và lộ trình cắt giảm thuế quan
Điểm cốt lõi của EVFTA là cam kết xóa bỏ phần lớn thuế quan giữa hai bên theo lộ trình. Ngay khi hiệp định có hiệu lực, một tỷ lệ lớn dòng thuế đã về 0%, phần còn lại được cắt giảm dần trong khoảng 7–10 năm. Điều này giúp hàng hóa Việt Nam tăng sức cạnh tranh về giá tại Phần Lan, đồng thời tạo điều kiện cho doanh nghiệp Việt nhập khẩu máy móc, công nghệ từ Phần Lan với chi phí hợp lý hơn. Các con số cụ thể về tỷ lệ và thời điểm nên được tra cứu tại biểu cam kết chính thức, vì mỗi mặt hàng có lộ trình riêng.
Những mặt hàng tiềm năng
Cơ cấu kinh tế của Việt Nam và Phần Lan mang tính bổ trợ hơn là cạnh tranh trực tiếp, tạo dư địa hợp tác thương mại thuận lợi. Một số nhóm hàng đáng chú ý gồm:
- Hàng Việt Nam xuất khẩu: nông sản và thủy sản (cà phê, hạt điều, trái cây, tôm cá), dệt may, da giày, đồ gỗ nội thất và một số sản phẩm điện tử.
- Hàng Phần Lan xuất khẩu: máy móc thiết bị công nghiệp, sản phẩm công nghệ và viễn thông, hóa chất, cùng các sản phẩm từ ngành gỗ và giấy vốn là thế mạnh truyền thống của quốc gia này.
Ngoài ra, lĩnh vực công nghệ sạch, giáo dục và giải pháp số của Phần Lan cũng đang thu hút sự quan tâm hợp tác từ phía Việt Nam.
Logistics và tuyến vận chuyển
Do khoảng cách địa lý xa, logistics là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả thương mại. Hàng hóa từ Việt Nam sang Phần Lan chủ yếu đi bằng đường biển, thường trung chuyển qua các cảng lớn ở Bắc Âu hoặc Tây Âu trước khi vào cảng Helsinki, Kotka hay Hamina. Thời gian vận chuyển đường biển có thể kéo dài nhiều tuần, vì vậy doanh nghiệp cần tính toán kỹ chi phí lưu kho, bảo quản và thời điểm giao hàng. Với hàng giá trị cao hoặc cần gấp, vận tải hàng không là lựa chọn nhưng chi phí cao hơn đáng kể.
Kinh nghiệm cho thấy doanh nghiệp nên hợp tác với đơn vị giao nhận (forwarder) có kinh nghiệm tuyến Bắc Âu để tối ưu tuyến đường, thủ tục hải quan và giảm rủi ro phát sinh.
Tiêu chuẩn EU và quy tắc xuất xứ
Để hưởng ưu đãi thuế quan từ EVFTA, hàng hóa phải đáp ứng quy tắc xuất xứ và có chứng từ phù hợp như C/O mẫu EUR.1 hoặc cơ chế tự chứng nhận xuất xứ theo quy định. Bên cạnh đó, thị trường EU nói chung và Phần Lan nói riêng đặt ra tiêu chuẩn cao về chất lượng, an toàn và môi trường. Một số điểm doanh nghiệp Việt cần đặc biệt lưu ý:
- An toàn thực phẩm: tuân thủ quy định về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, truy xuất nguồn gốc đối với nông thủy sản.
- Chứng nhận và nhãn mác: đáp ứng tiêu chuẩn CE, ghi nhãn đúng quy định của EU.
- Phát triển bền vững: ngày càng nhiều đối tác Phần Lan quan tâm đến yếu tố môi trường, lao động và trách nhiệm xã hội.
Lưu ý cho doanh nghiệp Việt Nam
Để tận dụng hiệu quả cơ hội từ EVFTA, doanh nghiệp Việt nên chủ động nghiên cứu kỹ thị hiếu tiêu dùng Phần Lan, vốn ưa chuộng sản phẩm chất lượng, bền vững và có câu chuyện thương hiệu rõ ràng. Việc tham gia hội chợ thương mại, kết nối qua Thương vụ Việt Nam tại khu vực Bắc Âu và các tổ chức xúc tiến thương mại sẽ giúp mở rộng mạng lưới đối tác. Đồng thời, hãy đầu tư vào năng lực đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, xây dựng hồ sơ chứng từ minh bạch và cân nhắc rào cản ngôn ngữ khi giao dịch.
Tóm lại, EVFTA tạo đòn bẩy đáng kể cho thương mại Việt Nam – Phần Lan, nhưng thành công phụ thuộc vào sự chuẩn bị bài bản của mỗi doanh nghiệp. Nắm chắc quy tắc xuất xứ, đáp ứng tiêu chuẩn EU và tối ưu logistics chính là chìa khóa để biến ưu đãi thuế quan thành lợi thế cạnh tranh thực sự trên thị trường Bắc Âu.


